برای مهدی عزیزم

خاطره ای از امیر پرویز پویان

یک روز غروب ، از غروب های نارنجی و بنفش مشهد – مهر ماه 1347 خورشیدی – هنگام خروج از خانه به قصد رفتن به حمام « مَر مَر » که به تازگی در خيابان عشرت آباد ، سر کوچه ی خانه مان - کوچه ی يدا... نيکويی - درست شده بود ،با امير پرويز پويان مواجه شدم . دم در خانه مان ، با ساکی در دست که از تهران به مشهد آمده بود و از ايستگاه راه آهن يک راست آمده بود خانه ما - از راه آهن مشهد تا خانه ما پياده ۱۵ دقيقه بيشتر راه نبود - امير بی مقدمه گفت : می خواهم ترک تحصيل کنم و آمده ام در اين باب مشورت کنم . گفتم : می بينی که عازم حمام هستم تو هم بيا با هم برويم . حمام نو ساز خوبی است و به خنده افزودم : حکمای قديم يونان در حمام بحث می کردند ! امير در آن هنگام دانشجوی جامعه شناسی دانشگاه تهران بود . پذيرفت و رفتيم به حمام « مَر مَر » . گوهر استدلال امير برای ترک تحصيل به فشردگی اين بود : داشتن دانشنامه برای روشن فکری که بخواهد به مسايل اجتماعی عمیقاً بپردازد ، می تواند عاملی بازدارنده و مشکل ساز شود به اين معنی که با داشتن دانشنامه آدمی معمولا جذب کارهای دولتی می شود و کم کم با پيشرفت در دستگاه حکومتی از رسالت های اجتماعی اش باز می ماند و من به خاطر پيشگيری از چنين احتمالی در آينده ، می خواهم با ترک دانشگاه ، خيالم را راحت کنم ... !

وفشرده ی پاسخ من اين بود : نخست اين که در جامعه ی ما " دولت " و " حکومت " يکی نيست ! درست است که حقوق همه ی کارکنان دولتی از خزانه ی عمومی پرداخت می شود اما به اندازه ی فاصله ی " حق " و " باطل " تفاوت است ميان فلان دبيرکه درگوشه ای از پهناوران اين سرزمين برای تربيت زنان و مردان آينده ی کشور می کوشد تا مفسر راديو - تلویزيون دولتی که سياست های حکومتی را تبليغ می کند و فلان مأمور امنيتی که آزادی مردم را از آنها می گيرد ! تو خودت می دانی که به خلاف طبقه ی کارگر که به انگيزه ی دفاع ناگزير از منافع طبقاتی اش به ميدان مبارزه روی می کند ، روشن فکر جايگاه اجتماعی خودش را به اختيار و بنابراين با مسووليت بر می گزيند . اين اصلاً درست نيست که تو به خاطر دفع يک خطر محتمل از ضرورت قطعی مفيد بودن مثلاً در مقام دبير علوم اجتماعی چشم بپوشی .اگر قرار باشد که همه ی تحصيل کردگان جذب حکومت شوند و غير تحصيل کردگان انقلابی ، الان بايد در ميهن ما طبقه ی کارگر پيشرو مبارزه های اجتماعی باشند و تحصيل کردگان در سازمان امنيت .......... ! در حالی که عموماً معکوس است ... ! البته گاه ، شرايطی پيش می آيد که روشن فکران واقعی بايد به آن وظايف اجتماعی يا انقلابی بپيوندند . آن امر ديگری است و اضافه کردم : يادم هست چند ماه پيش در خانه مان از من پرسيدی : اگر هم اکنون جبهه ی آزادی بخش ملّی به وجود بيايد تو چه می کنی ؟ و من بالافاصله در پاسخ گفتم : به عنوان شاعر قطعاً به آن جبهه می پيوندم . حالا هم می گويم اگر چنين جبهه ای کارش را آغاز کرد البته تو می توانی دانشگاه را رها کنی و از سوی من هم وکالت بلاعزل داری که اعلام آمادگی کنی ... سرانجام امير قانع شد ... تا دو سال و چند ماه ديگر که طبل عظيم توفان را او و ياران جان برکفش نواختند ...

نعمت آزرم -پاريس

سوم فروردين ۱۳۸۴ خورشيدی

nemat_azarm@hotmail.com